Çocuğum Neden Okuyamıyor?

BANU KILIÇ

AİLE DANIŞMANI/PSİKOLOG

ÇOCUĞUM NEDEN OKUYAMIYOR?

Öğrencilerin yaşamış oldukları sorunlar arasında en çok karşılaşılan konu okuma bozukluğudur. Okuma bozukluğu, yalnızca görsel algılama problemi olmamakla beraber, aynı zamanda sembollerin anlamlı ve ilişkili olarak çözümlenememesi durumudur. Okuma; görsel, işitsel ve dil gelişimi ile ilgili olan bütüncül bir beceridir. Bu alanlarda yaşanılan bir sıkıntı okuma bozukluğuna sebep olabilmektedir. Okuma bozukluğu karşımıza birçok şekilde çıkabilir. Bunlar; atlayarak okuma, hatalı heceleme, satır atlama, harf, hece ve kelime ekleme ya da çıkarma, durarak okuma ve yanlış okuma gibi görülür. Bu durumlara bağlı olarak da okumayı anlama ve okuma hızı sorunları olabilmektedir. Okuma anlama yeteneğinin gelişebilmesi için öncelikle mesajın beynimize belli bir hızda ve bütünlükte ulaşması gerekir. Yani okuma hızının artması sonucunda beynimiz kelime çözümünden kavrama ve anlama işleyişine geçer. Bu sebeple okuma hızının artması yalnızca verilen metni hızlı bir şekilde bitirmek olarak değerlendirilmemelidir.

İlk okuma çalışmalarına başlayan bir kişide nörolojik işleyiş; harf, hece ve kelime çözümlemesi şeklinde olur. Eğer beyin bunu hızlı bir şekilde gerçekleştiremezse, tüm enerji sembolleri birleştirmeye harcanacağı için, anlama olayı gerçekleşemez veya hatalı bir şekilde gerçekleşir. Örneğin kişi ‘’kitap’’ kelimesini ’ki-’ ‘-tap ’şeklinde heceleyip ona ‘ Ne okudun?’ diye sorduğumuzda kelimeye bakmadan cevap veremez ise, bunun sebebi o anda beyin işleyiş mekanizmalarında yalnızca sembolleri birleştirme ve sözlü olarak aktarma olduğu görülür. Bu yoğunlaşmanın, sembolü çözümlemekten anlamı kavrama becerisine geçmesi için okuma hızının arttırılması gerekmektedir. Başlıca okuma bozukluklarına ve nedenlerine bakacak olursak:

  • Kelime Atlama

Okuma sırasındaki görsel takip ve görsel odaklanma becerilerindeki problemlerden dolayı kelime atlama görülmektedir. Okuma sırasında kelimeler atlanarak okunduğundan dolayı anlama sorunları da ortaya çıkar.

  • Ekleme ve Çıkarma

Bu sorunun nedenine bakarken kendimize sormamız gereken: ‘Ekleme yapılan kelime/cümlenin anlamında bir bozulma oluyor mu?’ Eğer bir hata olmuyorsa okumanın görsel boyutunda iyileştirmeler yapılmalıdır. Bozulma oluyorsa okumanın anlama (semantik) boyutunda çalışılmalıdır.

  • Duraklama

Okurken duraklama yaşanmasındaki neden kelime çözümleme probleminden kaynaklanır. Öğrenci kelime ile karşılaştığında harflerin heceye, hecelerin de kelime boyutuna geçmesinde yavaşlama olur. Bu sebeple zaman kazanmak için sıklıkla kelimeler arası duraklamalar görülür. Ayrıca kaygı, güven sorunu yaşayan öğrencilerde ve nefes düzenleme sorunlarından dolayı da duraklamalar görülebilir.

  • Satır Atlama

Buradaki sorunlar kelime atlama yapılmasına neden olan görsel odaklanma sorunu ile benzerlik gösterir.

  • Yer Değiştirme

Sıklıkla hecelerin yerini değiştirme olarak görülür. Bu sorunun kaynağı kelimenin yanlış öğreniminden gelir. Burada yanlış okuma değil, yanlış öğrenmeden bahsedilir. Harf boyutunda görülen yer değiştirme ise konumlandırma ve yön duygusu sorunlarından kaynaklanır.

  • Yanlış Okuma

Kelimeler yanlış okunduğunda anlamı değişirse bunu sorun olarak ele alabiliriz. Ancak yanlış okunduğunda kelimenin anlamı değişmiyorsa, bunun öğrencinin düşünce hızı ve görsel hızı arasındaki uyumdan kaynaklı bir sorun olduğunu düşünebiliriz.

  • Hatalı Heceleme

Sözcük dağarcığındaki sorunlardan dolayı olabilmektedir. (‘katık’ kelimesini ‘kat-‘‘-ık’ şeklinde hecelemek gibi). Hatalı hecelemelerde anlama sorunu sıklıkla olmaktadır.

  • İmla Kurallarına Uymama

Burada kişi; virgül, nokta gibi durumları göz önünde bulundurmadan okumaktadır. Nedenleri arasında öğrencinin metni hemen bitirmek isteği yatar. Bunlardan kaynaklı da anlama bozulmaları oluşur.

Okuma Hızı ve Türkçe PREP İlişkisi

 Türkçe PREP, Prof. J. P. Das tarafından hazırlanmış okumayı geliştirme programıdır. Yukarıda belirtilen sebeplerden dolayı okuma ve anlamasında problem yaşayan ilkokul çağı çocukları için iyileştirici bir programdır.

Türkçe PREP; planlama, dikkat, eş zamanlı ve ardıl işlem üzerine geliştirilmiş bir programdır ve bu teori çerçevesinde çalışır. Bu teoriye göre; zekâ durağan bir süreç olarak değil, bilginin işlenmesini içeren dinamik bir süreç olarak ele alınır.

Planlama yöntemi, bireyin problem çözme yöntemlerini belirlediği ve uyguladığı bir işlemdir. Dikkat, farklı uyaranlar arasından seçici olarak uygulanır. O an için belirlenmiş göreve dikkati vermek kadar, diğerlerini görmezden gelebilmeyi de içerir. Eş zamanlı işlemler, bireyin farklı uyaranları tek bir bütün ya da grup halinde birleştirmesine dayanır. Ardıl işlemler ise uyaranları zincire benzer bir şekilde sıralı olarak ele alan zihinsel işlemler sürecidir.

PREP iyileştirici bir okuma programıdır. Bu nedenle çocukların yaşları ve sınıflarından bağımsız olarak okuma seviyelerine göre programa başlanmaktadır.

PREP NEYE YARAR?

Kelime okuma becerilerini doğrudan öğretmekten kaçınırken okumanın temelini oluşturan bilgi işleme stratejilerini geliştirir. Bu yöntem ise, çocukların tüme varım stratejilerini tümden gelim stratejilerinden daha kolay öğrendikleri düşüncesi temel alınarak hazırlanmıştır. Bunlara bağlı olarak da çocukların kendiliğinden edinmiş oldukları stratejileri uygun yollarla kullanmalarını sağlayacak şekilde oluşturur.

Dikkat ve planlama becerilerini geliştirmek ise programdaki görevlerin önemli taraflarıdır. Özellikle dikkat, program içerisindeki görevleri yerine getirmek için gerekir ve planlama becerileri ise çocukları görev sırası ve sonrasında stratejilerini ve çözümlerini tartışmaya teşvik edici bir şekilde geliştirilmiştir.

PREP uygulamalarında eğitimcinin desteği minimum düzeyde tutularak, öğrencinin kendisi için en uygun stratejiyi keşfederek özümsemesi ve karşılaştığı diğer sorunlar için de bunları kullanabilir hale getirmesi sağlanır.

Belirtildiği üzere okuma sadece görsel algılama ile ilgili olmayıp işitsel algılama, kaygılanma durumu, sözcük dağarcığı ve anlama becerisi ile de doğrudan ilişkilidir. Bu sebeple ailelerin bu süreçte öncelikle sağlıklı bilgi sahibi olmaları ve çocuklarla yapılan çalışmalarda bunların göz önünde bulundurulması gerekir. Türkçe PREP ile öncelikle çocuk değerlendirmesi yapılıp, sorunun ne olduğu ve neden kaynaklandığı bulunup çalışılır. Ailelerde oluşan farkındalığın yalnızca okuma becerisinin kazanımı için olmayıp, aynı zamanda çocuklarıyla kuracakları iletişim dilini de etkileyeceği unutulmamalıdır. “Çocuğum okumakta güçlük yaşıyor, çocuğum yazarken yanlış yazıyor ya da yazamıyor, çocuğum heceleyerek okuyor ve yanlış heceliyor, çocuğum atlayarak okuyor..” gibi pek çok ifadenin çözümü için yanınızdayız. Bu yolda yanınızda yol gösterici olmaya hazırız.

Türkçe PREP uygulayıcısının mutlaka alanında uzman eğitim almış ve uygulayıcı sertifikası olan kişiler tarafından yapılması çok önemlidir.

 

Psikolog/Aile Danışmanı

Türkçe PREP Lisanslı Uygulayıcısı

Banu KILIÇ

 

Çocuk Danışmanlıklarımız Hakkında Detaylı Bilgi İçin Tıklayın.

Türkçe PREP Hakkında Detaylı Bilgi İçin Tıklayın.

Paylaşmak İster misiniz?
error
Facebook
Instagram
× WhatsApp